Column Man op de Baan Reeks Geert Kuiper

Als jongste afstand op het programma van de langebaan werd de 1000 meter voor het eerst in 1976 gereden. In 35 jaar is hij nu tien keer geweest met negen verschillende winnaars. In Turijn en Vancouver logenstrafte Shani Davis het idee dat de 1000m op de Olympische spelen wordt gewonnen door een outsider.

Heeft dat te maken met de afwijkende finishlijn of het feit dat de binnenbaan ook binnen eindigt? Een aantal mensen zou het eerlijker vinden als de 1000m twee keer wordt gereden.

De eerste winnaar, in 1976, was Peter Mueller. Die was wel een van de favorieten en zag in Jos Valentijn en Johan Granath (Zweden) al twee concurrenten wegvallen vanwege een (vermeend) profverleden. Daar werd indertijd nog zwaar aan getild, terwijl Jos Valentijn uiteindelijk nooit een cent van het kortstondige eerste profschaatsen heeft gezien. In dat zelfde jaar (een maand na de Spelen) mocht hij trouwens wel het WK sprint meedoen, wat hij in gewonnen positie verspeelde met een dq op de laatste 1000m vanwege drie (!) valse starts. Opvallend in dat kampioenschap in Berlijn was dat Hans van Helden beide 1000ms won (vijfde op de OS).

De volgende in de rij van winnaars waren Eric Heiden en Geatan Boucher. Beide torenhoog favoriet en die maakten het waar. Ze wonnen bovendien daarnaast nog meer  Gouden medailles op dezelfde Spelen (Lake Placid 1980 en Sarajevo 1984)

De serie verrassingen begint in 1988. De Rus Nicolaj Goeljajev was weliswaar het jaar ervoor wereldkampioen allround geworden en favoriet op de 1500m, maar de 1000m dat was het terrein van Igor Zhelezovski. De sterke Witrus was jarenlang de beste 1000m rijder maar het goud bleef in drie opeenvolgende Spelen (1988,1992,1994) uit zijn handen met ‘slechts’ brons en zilver.

Goeljajev was overigens de eerste die een groot toernooi in het overdekte stadion van Thialf won, het WK allround van 1987. Goeljajev werd als een nieuwe held onthaald, het volkslied van de USSR werd uit volle borst meegezongen vanaf de(te) volle tribunes. Goeljajev bespeelde het publiek met een bijna Westerse openheid en vooral het nieuwe wereldrecord (1.52.70) op de 1500m maakte grote indruk. Het jaar daarop viel hij hardhandig van het gecreëerde voetstuk. Hij bleek een pakketje met anabole steroïden aan de Noorse schaatser Stein Crosby te hebben doorgespeeld, die daarvoor een bekentenis aflegde en voor twee jaar werd geschorst. Goeljajev ontsprong de schorsing, maar kwam niet meer van de verdenkingen af. In aanloop naar de Olympische spelen en na het winnen van de Gouden medaille, ging het niet over de zege maar over doping. Het blokkeren op de 1500 meter, die twee dagen later werd gereden leek daarvan een gevolg.

In 1992 werden de Spelen gehouden in het Franse Albertville. De demontabele ijsbaan in de buitenlucht leek in het pas ingetreden indoortijdperk een grote stap terug. Het was het laatste Olympische schaatsen in de buitenlucht. De wisselende omstandigheden en het zachte ijs hadden grote invloed op de uitslagen. De medailles werden desalniettemin verdeeld. De volstrekt onbekende Duitser Olaf Zinke zou de 1000m winnen, met het kleinst mogelijke verschil van 1/100 ste op de Koreaan Kim. Gerard van Velde zag zichzelf terug op de vierde plaats met 8/100 ste achterstand. Zhelezovski en Goeljajev werden zesde en achtste. Uwe Jens Mey die de Gouden medaille op de 500m zowel in 1988 als 1992 wist te winnen, had in 1988 nog zilver gewonnen op de 1000m. Nu moest hij zich ziek afmelden, maar zag zijn trainingsmaat en kamergenoot nota bene als zijn invaller (!) met de Gouden medaille ervandoor gaan. Zinke is een echte ‘onedayfly’ want zowel daarvoor als daarna is er geen enkele internationale triomf van zijn hand te vinden.

In 1994 was hij al geen lid meer van de Duitse Olympische ploeg. Daar komt het verhaal van twee van de beste sprinters uit die tijd nogmaals samen. Dan Jansen (USA)en Igor Zhelezovski. Beide gaan voor de laatste keer op zoek naar een Gouden beloning voor hun inspanningen. Dan Jansen (DJ)is al aan zijn vierde OS toe. Vooral de 500m is zijn terrein, maar telkens mislukt de greep naar Goud. In 1988 is hij de dramatische hoofdrolspeler bij de Spelen. Dan’s zuster Jane overlijdt aan kanker tijdens het evenement. In verdrietig gaat DJ daags later naar de start voor de afstand waarvoor hij de favoriet is. Zijn zuster wilde dat hij mee zou doen maar zijn hoofd is er begrijpelijkerwijs niet bij en hij valt. Op de 1000m gebeurt hetzelfde. Vier jaar later in Albertville is DJ nog meer favoriet maar opnieuw gaat het mis, op het zachte ijs raakt hij niks en wordt, net als in 1984 vierde. Als de 500m van Hamar ook met een mislukte laatste binnenbocht verloren wordt (8st) dan rest er nog één kans; de 1000m. Niet zijn favoriete afstand maar hij stopt er al zijn frustraties in en verbeterd het wereldrecord naar 1.12.46. Igor is niet meer de ‘verschrikkelijke’ van weleer, maar zijn laatste optreden heeft ook veel mentale wilskracht. Het besef dat het de allerlaatste kans is. De ‘special day’ van Dan Jansen voorkomt ironisch genoeg die ‘special day’ voor Zhelezovski, die komt uiteindelijk 3/10 e tekort. De ereronde van Jansen, met dochter Jane!, is een tranentrekker. Sport en emotie in optima forma en een prachtig moment in de schaatsgeschiedenis. Over zijn levensverhaal is zelfs een (matige) speelfilm gemaakt.

 

Vier jaar later is er weer een outsider met een verhaal. De eerste Nederlander die de afstand wint. Het is de allrounder Ids Postma die met een fabuleuze slotronde iedereen voorblijft. Ids rijdt met ‘de smoor in’. Hij heeft het gehoopte Goud op de 1500m verspeeld aan Adne Sondral (Noorwegen). De bochten zijn een groot probleem voor hem. De klapschaatsen zijn nieuw en Postma is met tegenzin overgestapt. Ik ben geneigd te zeggen dat Ids Postma op de traditionele schaatsen een nog succesvoller carrière zou hebben gehad.

Op de (eerste) 500m van Nagano ging hij onderuit en op de 1500m kostten die moeizame bochten net teveel extra kracht om het rechtstreekse duel met Sondral te beslissen. Het schijnt dat vanuit het Canadese kamp iets aan de schaatsen van Postma is gesleuteld (Kevin Overland?) waardoor Ids ineens een stuk makkelijker de bochten kan nemen, met de Olympische triomf als gevolg.

 

De volgende in de rij heeft al een eigen hoofdstuk in de serie ‘man op de baan’, Gerard van Velde. Zijn winst in Salt Lake City had trekjes van de winst van Dan Jansen, omdat hij ook zoveel tegenslagen had moeten overwinnen. Het leek ook veel op de recentere winst van Mark Tuitert op de 1500m van Vancouver. Een voltreffer waarbij de altijd erkende kwaliteit ineens tot volle uiting komt op het allerbeste moment.

Shani Davis is de heersend Olympisch kampioen en de beste 1000m rijder van deze tijd. Hij won al twee keer achter elkaar  (2006 en 2010)en kan qua leeftijd nog een Olympische cyclus mee. Als hij voor de derde keer op rij kan winnen zou dat in het schaatsen een unieke prestatie zijn. Dat maakt de 1000m van Sochi al bij voorbaat interessant. In de tussentijd kan er nog veel gebeuren en wie weet staat er weer een outsider met de medaille te pronken.