Column reeks Man op de Baan Geert Kuiper:

Niemand kan er omheen dat Eric Heiden de beste schaatser aller tijden moet worden genoemd. Het is al weer dertig jaar geleden dat deze schaatser het ongelofelijke aantal van vijf gouden medailles wist binnen te halen. Op één Olympische Spelen alle afstanden winnen.

Het lijkt een prestatie die nooit meer iemand zal herhalen. Immers in de loop der jaren is er steeds meer gespecialiseerd. Het is al een grootse prestatie dat Anni Friesinger en Shani Davis in het huidige schaatsen zowel wereld kampioen sprint als wereldkampioen allround hebben kunnen worden. Maar niet in hetzelfde jaar. In de jaren dat ze zich toelegden op het sprinten (en de 1500m) waren de lange afstanden beduidend minder.

Het is schier onmogelijk om op al die disciplines te trainen, laat staan er in uit te blinken. Eric Heiden (geb. 14-juni 1958, Madison, Wi) moet zijn tijd ver vooruit zijn geweest. Dat lijkt de enige manier om een sport zo te kunnen domineren. Qua training werkte hij een Spartaans programma af en naar mijn weten was hij de eerste die op een gladde plank schaatsimitaties deed. Dat hij een sterk lijf had bewees hij later als wielrenner door de Tour de France, in het profpeloton, bijna te bedwingen. Slechts een lelijke val in de 18de etappe voorkwam dat hij Parijs ging halen

In 1976 deed hij voor het eerst van zich spreken met een 7de plek op de Olympische 1500m en een 9de op de 5000m. Dat jaar werd hij 5de op het WK allround. Het was een voorbode voor iets moois. Een jaar later was er al geen verliezen meer bij. Hij won de wereldtitel junioren, sprint en allround en zou dat in het jaar daarna als bijna vanzelfsprekend herhalen. Het voor-Olympische seizoen was heel sterk met nog meer dominantie op de wereldkampioenschappen sprint en allround. Het zal daar  geweest zijn dat het idee ontstond van de ‘perfect sweep’, de 500,1000,1500,5000,10000m winnen op de Olympisch Spelen.

Hij won alle afstanden op beide kampioenschappen van 1979. Het verschil met de nummers twee bedraagt op het WK sprint bijna 3 punten en op de WK allround maar liefst 5 punten. Eric Heiden wordt nog steeds sterker. In het Olympisch jaar verbetert hij in januari in Davos de wereldrecords 1000 en 1500m tot 1.13.60 en 1.54.79. Vlak voor de Olympisch Spelen wordt hij voor de vierde keer op rij wereldkampioen sprint. Hij wordt in dat kampioenschap overigens op de eerste 500m verslagen door landgenoot Tom Plant. Op de Spelen zou hij echter geen concurrentie van Plant krijgen, die werd op de trials al uitgeschakeld voor een plek in de Amerikaanse ploeg .

Eric was graag een anonieme schaatser in een anonieme sport geweest. In Nederland en Noorwegen was hij beroemd, maar in Amerika was er tot aan het Olympisch jaar geen haan die naar zijn opvallende prestaties kraaide. Maar in de aanloop naar Olympisch succes werden de medaillekansen van Heiden in de Amerikaanse media uitgelicht. Voor het genoemde WK sprint 1980 was er commotie rond de tv-rechten. ABC en NBC wilden beide aan de vooravond de ‘golden kid’ aan het volk tonen tijdens het WK. NBC had alles opgekocht in Keystone (Colorado), de plek aan wie de ISU het toernooi had aangewezen. De ISU sloot echter een commerciële deal met ABC en verplaatste het toernooi op het laatste moment naar West Allis, Wisconsin, de thuisbaan van Eric Heiden.

Met alle attentie voor zijn persoon en het hoge verwachtingspatroon staat Eric Heiden op de tweede dag van de Olympische Spelen aan de start voor meteen een van de moeilijkste opdrachten, de 500m. Om de druk nog wat op te voeren starten de Amerikanen in een gouden schaatspak. Op de eerst wedstrijddag is de 1500m dames geweest en heeft zus Beth Heiden niet de verwachte gouden medaille binnen kunnen slepen. Die komt zeer verassend in de Nederlandse handen van Annie Borkinck. De grootste concurrent op de sprint komt uit Rusland, Evgeny Kulikov. Heiden loot gelukkig. Hij rijdt tegen Kulikov en heeft de laatste binnenbaan. Op de kruising wordt al duidelijk dat alleen een val of misslag in de laatste binnenbocht het eerste goud kan voorkomen. Met 38.03 wint Heiden voor Kulikov (38.37) en Lieuwe de Boer (38.48). Een dag later is het alweer raak, hij wint de 5km, al is het verschil minder dan één seconde t.o.v Kai Arne Stensjemmet. Als verwacht komen op de sterkste afstanden van Heiden, de 1000 en 1500m, met ruime voorsprong gouden medaille drie en vier. Komt de ‘perfect sweep’ er? Door het geringe verschil op de vijf kilometer lijkt het alsof het niet helemaal goed zit met de duurconditie. Niets is minder waar. Met een nieuw wereldrecord (14.28.13) wordt het onmenselijke voltooid. ‘Een tijd die nooit meer verbeterd zou worden’, aldus een jonge Mart Smeets, maar die kon toen ook nog niet in de toekomst kijken.

Beter dan dit kon het niet worden. Eric Heiden de zelfuitgesproken antiheld stopte met schaatsen. Hij deed een poging om de Olympische zomerspelen te halen als wielrenner. Dat lukte hem uiteindelijk niet, maar hij was wel een van de eerste Amerikaanse wielerprofs die wedstrijden in Europa ging rijden, in de ploeg van 7Eleven. Met dus deelname aan de Tour. Ergens maar gelukkig dat hij als nummer honderdhuppelepup in het klassement in het rond reed. Het maakte van hem weer een mens. Alhoewel dat lichaam in dat peloton over al die bergen slepen, zoals hij deed, dat verdiend ook een diepe buiging. Hij was op zeker niet de beste wielrenner aller tijden, maar de beste schaatser daarover bestaat volgens mij geen twijfel.